چندان تناوری و بلند
که به هنگام تماشا
کلاه از سر کودک عقل می‌افتد
این سه سطر در امتحان فارسی دهم هم معنی دارد، هم آرایه و هم مفهوم. در این صفحه معنی چندان تناوری و بلند را در سه سطح آورده‌ایم: کوتاه، کامل و تحلیلی.
معنی کوتاه (برای سوال یک نمره‌ای)
آن‌قدر بزرگ و بلندمرتبه‌ای که عقل از درک عظمتت ناتوان است.
معنی کامل
شاعر ممدوح را چنان تنومند و بلند توصیف می‌کند که وقتی عقل، مانند کودکی، سرش را بالا می‌گیرد تا او را تماشا کند، کلاه از سرش می‌افتد. یعنی عقل با همه توانش نمی‌تواند به اوج عظمت او برسد.
واژه‌ها
تناور: تنومند، درشت‌اندام، قوی. در این‌جا نماد عظمت شخصیت، نه قد ظاهری.
چندان: آن‌قدر.
آرایه‌ها
| آرایه | کجا |
|---|---|
| تشبیه (اضافه تشبیهی) | کودکِ عقل |
| کنایه | کلاه از سر افتادن: شگفتی و ناتوانی از درک |
| اغراق | بلندی‌ای که عقل از دیدنش عاجز است |
| تشخیص (جان‌بخشی) | عقل که تماشا می‌کند و کلاه دارد |
مفهوم
عظمت ممدوح فراتر از اندازه‌های فهم بشری است.
تست
در «کلاه از سر کودک عقل می‌افتد» کدام آرایه نیست؟ ۱) تشبیه ۲) کنایه ۳) اغراق ۴) جناس — پاسخ: ۴
مهم‌ترین پرسش‌ها
مفهوم سطر آخر شعر چندان تناوری و بلند چیست؟
ناتوانی عقل از درک عظمت ممدوح.
«کودک عقل» چه آرایه‌ای است؟
اضافه تشبیهی؛ عقل به کودک تشبیه شده.
کلاه از سر کودک عقل می‌افتد یعنی چه؟
کنایه از شگفتی و ناتوانی عقل.
تناور یعنی چه؟
تنومند و قوی.
تمرین بیشتر: آزمون فارسی پایه دهم
چطور در امتحان بنویسیم؟
اگر سوال «معنی کنید» است، معنی کامل را بنویسید و در پایان یک جمله مفهوم اضافه کنید. اگر «آرایه‌ها را مشخص کنید» است، نام آرایه را همراه با بخشی از متن که آرایه در آن است بنویسید؛ مثلاً «اضافه تشبیهی: کودکِ عقل». فقط نوشتن نام آرایه بدون نشان دادن جایش، معمولاً نمره کامل نمی‌گیرد. در سوالات مفهومی، یک بیت یا جمله هم‌مضمون از دیگر درس‌ها هم می‌تواند پاسخ شما را کامل‌تر کند.
فارسی دهم؛ معنی و مفهوم
در درس فارسی دهم، سؤال‌های معنی معمولاً در کنار مفهوم بیت یا عبارت پرسیده می‌شوند. ابتدا معنی واژه‌های کلیدی را بنویسید و سپس بگویید شاعر در این بیت چه چیزی را می‌خواهد نشان دهد.
آرایه‌های ادبی
آرایه‌ها را با یک مثال از همان بیت یادداشت کنید تا هنگام امتحان، شناسایی آن‌ها سریع‌تر باشد. تشبیه، استعاره و کنایه را با نشانه‌هایشان بنویسید؛ مثلاً در تشبیه، ادات را پیدا کنید.
برای تمرین، هر بیت را با جمله‌ای ساده‌تر بازنویسی کنید. این کار، مفهوم را در ذهن شما روشن می‌کند و در پاسخ تشریحی بسیار کمک می‌کند.
اگر بیت آرایه‌ی ابهام‌برانگیز دارد، معنی را از دو زاویه بسنجید و معنی‌ای را انتخاب کنید که با بقیه‌ی بیت هماهنگ باشد.
ارتباط بیت با زندگی امروز
اگر پیام بیت را به زندگی روزمره ربط دهید، در یادآوری آن موفق‌تر خواهید بود. مثلاً یک موقعیت از کلاس یا خانواده بیاورید که همان مفهوم در آن دیده می‌شود.
در پاسخ‌های تشریحی، این ربط را در یک جمله‌ی پایانی بیاورید؛ معمولاً نمره‌ی بیشتری دارد.
در مرور پایانی، هر بیت را یک بار با صدای بلند بخوانید و آرایه‌ی اصلی آن را بی‌درنگ بگویید.
مرور منظم بخش‌های این صفحه، چند روز یک بار، بهتر از خواندن یک‌باره‌ی همه‌ی مطالب است.
