اگر به دنبال یک منبع کامل و قابل اعتماد برای آموزش ادبیات فارسی دهم انسانی درس هفتم و فهم عمیق درس هستید، معنی درس هفتم فارسی دهم اولین و مهم ترین گام در مسیر یادگیری به شمار می‌آید. در این درس، متن‌ها با زبانی حکمی و آموزنده ارائه شده اند و دانستن معنی دقیق جملات، به درک پیام های اخلاقی و مفهومی آن کمک زیادی می‌کند. مطالعه معنی‌ها باعث می‌شود دانش آموزان در پاسخ گویی به پرسش های امتحانی دچار سردرگمی نشوند.
آموزش ادبیات فارسی دهم انسانی درس هفتم
جمال و کمال؛ داستان حضرت یوسف
توضیح قلمرو ادبی درس ۷ فارسی دهم به صورت جامع
آموزش ادبیات فارسی دهم انسانی درس هفتم
در آموزش ادبیات فارسی دهم درس 7 معنی متن، کارگاه متن پژوهی درس هفتم فارسی دهم نقش کلیدی در تقویت مهارت‌های تحلیلی دارد. این بخش دانش آموز را با بررسی دقیق واژگان، آرایه‌های ادبی و مفاهیم فکری آشنا می‌کند و یاد می‌دهد چگونه یک متن ادبی را از جنبه‌های مختلف بررسی کند. تسلط بر کارگاه متن‌پژوهی، پایه موفقیت در سوالات تشریحی امتحان است.
| 📌 متن اول | صفحه ۵۳ فارسی دهم 👇
“بدان که قرآن مانند است به بهشت جاودان؛ در بهشت از هزار گونه نعمت است و در قرآن از هزار گونه پند و حکمت است.” معنی: بدان و آگاه باش که قرآن مثل بهشت جاودان است و همانطور که در بهشت هزار نوع نعمت وجود دارد، در قرآن نیز هزار نوع پند و حکمت قرار گرفته است.
مانند: همانند
🔷 آرایه‌های ادبی: سجع میان «نعمت، حکمت».
|
| 📌 متن دوم | “و مَثَلِ قرآن، مَثَلِ آب است روان؛ در آب، حیات تن‌ها بود و در قرآن حیات دل‌ها بود.”
معنی: و قرآن مانند آب روان است؛ آب سبب زندگی جسم‌هاست و قرآن موجب زندگی دل‌ها و روان‌هاست.
مَثَل: حکایت
بود: می‌باشد حیات: زندگانی (هم‌آوا: حیاط) 🔷 آرایه‌های ادبی: «تن‌ها، دل‌ها»: رکن سجع.
📘 نکات دستوری: «می‌باشد»: بن ماضی: بود، بن مضارع: بو.
💡 پیام: ارزشمندی قرآن.
|
| 📌 متن سوم | و صفحه ۵۴ فارسی دهم 👇
“در قرآن قصه‌ها بسیار است و لکن قصه یوسف نیکوترین قصه‌هاست.” معنی: در قرآن داستان بسیار است ولی داستان یوسف زیباترین داستان است.
|
| 📌 متن چهارم | “این قصّه، عجیب‌ترین قصّه‌هاست؛ زیرا که در میان دو ضد جمع بوَد: هم فُرقَت بوَد و هم وُصلت؛ هم محنت بوَد، هم شادی؛ هم راحت بود هم آفت؛ هم وفا بود، هم جفا؛ در بدایت بند و چاه بوَد، در نهایت تخت و گاه بوَد؛ پس چون در او این چندین اندوه و طرب بوَد، در نهاد خود شگفت و عجب بوَد.”
معنی: این داستان، شگفت‌آورترین داستان در میان داستان‌ها است؛ چرا که دو چیز ضد را کنار هم گرد آورده است: هم جدایی است و هم رسیدن؛ هم رنج است و هم شادی؛ هم آسایش است و هم سختی، هم وفاداری است هم پیمان‌شکنی و ستم؛ در آغاز این داستان اسارت و در چاه افتادن است و در پایان به تخت پادشاهی رسیدن است؛ پس چون در این داستان، این‌گونه غم و شادی وجود دارد، شگفت‌آور است.
بوَد: می‌باشد
فُرقَت: جدایی وصلت: وصال، پیوند محنت: اندوه راحت: آسایش آفت: بلا جفا: ستم بدایت: آغاز بند: گرفتاری، ریسمان گاه: تخت طرب: شادی نهاد: ذات و سرشت 🔷 آرایه‌های ادبی: سجع میان «فُرَقت و وُصلت»، «راحت و آفت»، «وفا و جفا»، «جاه و گاه» (در متن اصلی «گاه» آمده)؛ جناس میان «وفا و جفا»؛ کنایه: «بند» کنایه از گرفتاری؛ «تخت و گاه» کنایه از فرمانروایی؛ تضاد میان «فُرَقت و وُصلت»، «محنت و شادی»، «راحت و آفت»، «وفا و جفا»، «بدایت و نهایت»، «اندوه و طرب»؛ تضاد میان گروه‌های «بند و چاه» و «تخت و گاه».
📘 نکات دستوری: «بوَد»: بن ماضی: بود، بن مضارع: بو.
|
| 📌 متن پنجم | “گفته اند «نیکو ترین»، از بهر آن بوَد که یوسف صدّیق وفادار بوَد و یعقوب خود او را به صبر آموزگار بود و زلیخا در عشق و درد او بی قرار بوَد، و اندوه و شادی در این قصّه بسیار بود، و خبر دهنده از او مَلِک جبّار بوَد.”
معنی: گفته‌اند «نیکوترین»، به این دلیل است که یوسف راستگو و وفادار بود و یعقوب خود به او درس صبر می‌داد و زلیخا در عشق و درد او بی‌تاب بود و اندوه و شادی در این قصّه بسیار است، و کسی که این قصّه را گفته، خداوند صاحب‌اختیار است؛ پس به ناچار سخن و داستان آنها، نیکوترین سخن زمانه بود.
از بهر: برای
صدّیق: بسیار راستگو زلیخا: همسر عزیز مصر بی‌قرار: ناآرام مَلِک: پادشاه جبّار: مسلّط (از صفات خداوند) 🔷 آرایه‌های ادبی: همه عبارت مسجع است؛ سجع بین وفادار، آموزگار، بی‌قرار، بسیار، جبّار؛ تضاد میان اندوه و شادی.
|
| 📌 متن ششم |
“قصّه حال یوسف را نیکو نه از حُسنِ صورت او گفت، بلکه از حُسن سیرت او گفت؛ زیرا که نیکوخو، بهتر هزار بار از نیکو رو. نبینی که یوسف را از روی نیکو، بند و زندان آمد و از خوی نیکو، امر و فرمان آمد؟ از روی نیکوش حبس و چاه آمد، و از خوی نیکوش تخت و گاه آمد.” معنی: خداوند داستان و حال حضرت یوسف را نه به خاطر زیبایی ظاهر او که به علت زیبایی باطن او روایت کرده است؛ زیرا کسی که باطن و سرشتی نیک دارد هزار بار بهتر از کسی است که زیبارو است. نمی‌بینی که روی زیبا، یوسف را به اسارت و زندان افکند و باطن زیبا او را به پادشاهی رساند؟ از زیبایی ظاهر برایش زندان و در چاه افتادن به دست آمد و از سرشت پاکش پادشاهی به دست آورد.
حسن: زیبایی
صورت: چهره سیرت: رفتار نیکو: زیبا نیکوخو: خوش‌اخلاق رو: چهره بند: اسارت حبس: اسارت 🔷 آرایه‌های ادبی: سجع میان «صورت و سیرت»، «زندان و فرمان»، «چاه و گاه»؛ مجاز: هزاربار مجاز از بسیار؛ جناس میان «رو و خو»، «چاه و گاه»؛ کنایه: امر و فرمان کنایه از فرمانروایی؛ تضاد میان صورت و سیرت.
💡 پیام: برتری خوی زیبا بر روی زیبا.
|
| 📌 متن هفتم | “پادشاه عالم، خبر که داد در این قصّه، از حُسن سیرت او داد، نه از حسن صورت او داد، تا اگر نتوانی که صورت خود را چون صورت او گردانی؛ باری، بتوانی که سیرت خود را چون سیرت او گردانی. آنکه گفتیم سیرتش نیکوترین سیرت‌ها بود، از بهر آنکه در مقابله جَفا، وفا کرد و در مقابله زشتی، آشتی کرد و در مقابله لئیمی، کریمی کرد.”
معنی: خداوند در این داستان از باطن زیبا و پاک یوسف خبر داد، نه از ظاهر زیبایش، تا اگر نمی‌توانی ظاهرت را مانند او کنی و مانند او صورت زیبایی داشته باشی، به هر حال می‌توانی باطن و درون خود را مانند باطن او کنی. آنکه گفتیم باطنش زیباترین باطن‌ها بود، به این علت بود که در برابر ستم وفا کرد و در برابر رفتار زشت، آشتی و دوستی نشان داد و در برابر پستی، جوانمردی کرد.
حُسن: زیبایی
باری: به هر روی چون: مانند از بهر: به خاطر مقابله: مقابل جفا: ستم آشتی: صلح لئیمی: پستی کریمی: جوانمردی 🔷 آرایه‌های ادبی: تضاد میان «سیرت و صورت»، «لئیمی و کریمی»، «جَفا و وفا»؛ جناس میان «جفا، وفا».
💡 پیام: رفتار بد دیگران را با خوبی پاسخ داد.
|
| 📌 متن هشتم | “برادران یوسف، چون او را زیادت نعمت دیدند، و یعقوب را بدو میل و عنایت دیدند، آهنگ کید و مکر و عداوت کردند تا مگر او را هلاک کنند و عالم از آثار وجود او پاک کنند. تدبیر برادران برخلاف تقدیر رحمان آمد. مَلِک تعالی او را دولت بر دولت زیادت کرد و مملکت و نبوّت، زیادت بر زیادت کرد، تا عالمیان بدانند که هرگز کید کایدان با خواست خداوند غیب دان برابر نیاید!”
معنی: برادران یوسف، وقتی نعمت فراوان او را دیدند، و میل و توجّه یعقوب را به او دیدند، تصمیم به مکر و حیله و دشمنی گرفتند تا او را بکشند و او را از عالم نیست و نابود کنند. چاره‌اندیشی برادران برخلاف تقدیر خداوند بود. خداوند بلندپایه او را هر روز داراتر و خوشبخت‌تر کرد و به سلطنت و پیامبری او بسیار اضافه کرد، تا مردم جهان بدانند که هرگز فریب فریبکاران با اراده و خواست خداوند غیب‌دان نمی‌تواند مقابله کند.
زیادت: فراوانی
بدو: به او عنایت: توجه آهنگ: قصد کید: حیله عداوت: دشمنی مگر: شاید هلاک: نابود تدبیر: چاره‌اندیشی تقدیر: سرنوشت رحمان: خداوند بخشاینده مَلِک: پادشاه مَلِک تعالی: خداوند والا دولت: دارایی، خوشبختی نبوت: پیامبری کایدان: حیله‌گران 🔷 آرایه‌های ادبی: سجع میان «نعمت، عنایت و عداوت» و «هلاک و پاک»؛ تلمیح به آیه ۵۴ سوره آل‌عمران: «وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ ۖ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ».
|
برای هنرجویان شاخه مهارتی نیز معنی درس هفتم فارسی دهم فنی حرفه ای بصورت جامع اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا محتوای درس به گونه‌ای تنظیم شده که هم زمان با سادگی نسبی، پیام‌های عمیق اخلاقی و انسانی را منتقل می‌کند. آشنایی با معنی درس در این شاخه، فهم متن را آسان‌تر کرده و یادگیری را کاربردی‌تر می‌سازد.
گام به گام پاسخ نامه و حل پرسش های تمرینات درس هفت ادبیات فارسی دهم صفحه 55 و 56
دانش‌آموزانی که به دنبال آمادگی کامل هستند، می‌توانند از گام به گام پاسخ نامه و حل پرسش های تمرینات کارگاه متن پژوهی قلمروهای زبانی ، ادبی و فکری درس 7 هفت ادبیات فارسی دهم صفحه 55 و 56 استفاده کنند. این بخش با پاسخ‌های دقیق و آموزشی، تمامی نکات مهم را پوشش می‌دهد و باعث می‌شود هیچ نکته‌ای از قلم نیفتد. ترکیب معنی درس، کارگاه متن پژوهی و پاسخ نامه گام به گام، یک بسته کامل آموزشی برای موفقیت در درس فارسی دهم به شمار می‌آید که در بخش زیر آماده کرده ایم. این بخش ها شامل قلمرو زبانی ، قلمرو ادبی و قلمرو فکری نیز می باشد:
جواب قلمرو زبانی صفحه ۵۵ درس هفتم فارسی دهم
۱ :با توجه به متن درس، معادل معنایی کلمه های زیر را بنویسید.
دولت: بخت، سعادت،
ثروت کریمی : بزرگواری و بخشندگی
لئیمی: پستی و فرومایگی
۲ :کدام قسمت جمله زیر حذف شده است؟ نوع حذف را مشخص کنید.
«نیکو خو، بهتر هزار بار از نیکو رو.»
← نیکو خو، بهتر [است] هزار بار از نیکو رو
پاسخ: فعل «است» به قرینه معنوی حذف شده است.
۳ :در فارسی معیار و رایج، برخی واژه ها به دو شکل، تلفظ می شوند؛ نظیر «مهرْبان، مهرَبان». در گفتار عادی، از هر دو گونه تلفظی می توان استفاده کرد امّا در شعر، با توجّه به وزن و آهنگ، باید تلفّظ مناسب را انتخاب کرد.
🔹 در متن درس، واژه های دو تلفّظی را بیابید.
پاسخ: ← جاودان ( جاوِدان ) – آموزگار (آموزِگار) – روزگار (روزِگار)
جواب قلمرو ادبی صفحه ۵۵ درس هفتم فارسی دهم
۱- در بند پنجم (قصهٔ حال یوسف …)، کدام نوع از روابط معنایی واژه‌ها، بر زیبایی سخن افزوده است؟
تناسب و تضاد
۲ :در جمله زیر، دو رکن اصلی تشبیه (مشبه و مشبه به) را مشخّص کنید.
«قرآن مانند است به بهشت جاودان.»
قرآن: مشبه
مانند: ادات تشبیه
بهشت: مشبه به جاودان: وجه شبه
۳ :در عبارت زیر،کدام واژه ها «جناس» دارند؟
«از روی نیکویش، حبس و چاه آمد و از خوی نیکویش تخت و گاه آمد.»
پاسخ: « روی، خوی» – «چاه، گاه»
۴ :به واژه هایی که در پایان دو جمله بیایند و از نظر صامت و مصوتهای پایانی، وزن یا هر دوی آنها هماهنگ باشند،کلمات «مُسَجع» و به آهنگ برخاسته از آنها «سجع» می گویند.
نمونه: هنر، چشمه زاینده است و دولت پاینده. ( سعدی)
مُلک بی دین باطل است و دین بی ملک، ضایع ( کلیله و دمنه)
محبّت را غایت نیست، از بهر آنکه محبوب را نهایت نیست.( عطّار)
دو عبارت مُسَجَّع از متن درس بیابید و ارکان سجع را مشخّص نمایید.
پاسخ:
تن‌ها – دل‌ها، نجاست- ذلت
جواب قلمرو فکری صفحه ۵۶ درس هفتم فارسی دهم
۱ :به چه دلایلی نویسنده معتقد است که: «مَثَل قرآن، مَثَل آب روان است.»؟
پاسخ: زیرا در هر دو (آب و قرآن) ، زندگی بخشی و حیات ِتن ها وجود دارد که باعث طهارت و پاکی هستند.
۲ :کدام بخش از متن درس، به مفهوم «آیه شریفه »و مَکَروا و مَکَر اهلل واهللُ خیرُالماکِرین.» (آل عمران، آیه ۵۴) اشاره دارد؟
پاسخ: هرگز کید کایدان با خواست خداوند غیب دان برابر نیاید.(تلمیح)
۳ :هر یک از بیت های زیر، با کدام عبارت درس، ارتباط معنایی دارد؟
• صورت زیبای ظاهر هیچ نیست ای برادر، سیرت زیبا بیار (سعدی)
پاسخ: قصّه حال یوسف را نیکو نه از حُ سنِ ُ صورت او گفت، بلکه از حسن سیرت او گفت؛ زیرا که نیکو خو، بهتر هزار بار از نیکو رو. نبینی که یوسف را از روی نیکو، بند و زندان آمد و از خوی نیکو، امر و فرمان آمد؟ از روی نیکوش حبس و چاه آمد، و از خوی نیکوش تخت و گاه آمد.
۴ :درباره ارتباط مفهومی دو عبارت زیر، توضیح دهید.
•« الصّبرُ مِفتاحُ الفَرَج»
• یعقوب،خود او را به صبرْ آموزگار بود.
پاسخ: هر دو عبارت ، صبر را در هر شرایطی کلید پیروزی و گشایش می دانند
۵- چرا نویسنده داستان حضرت یوسف را عجیب‌ترین داستان‌ها می‌داند؟
پاسخ: زیرا در این درس چندین امر متضاد چون غم و شادی، آسایش و بلا، جدایی و پیوستگی و… در کنار هم آمده‌اند.
جواب درک و دریافت صفحه ۵۷ درس هفتم فارسی دهم
۱- کدام نوع لحن برای خوانش این شعر مناسب است؟ چرا؟
پاسخ: عاشقانه و احساسی زیرا موضوع و محتوا عاشقانه است.
۲- چرا این سروده، در ادب غنایی جا می گیرد؟
پاسخ: چون با عشق و احساسات سر و کار دارد.
درس هفتم: جمال و کمال (داستان یوسف)
آموزش ادبیات فارسی دهم درس سوم و آرایه ها و معنی + دانلود پاسخ درس
