معلم گفته «درباره چرخه آب تحقیق کنید» و دانش‌آموز نمی‌داند از کجا شروع کند. جست‌وجوی ساده اینترنتی پر از متن‌های کپی و نامعتبر است. یکی از منابع فارسی که از اول برای همین نیاز ساخته شد، دانشنامه رشد است؛ بخشی از شبکه رشد که زیر نظر وزارت آموزش و پرورش فعالیت می‌کند.
شبکه رشد چیست؟
شبکه رشد، شبکه ملی مدارس ایران است که وابسته به سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش فعالیت می‌کند. هدفش فراهم کردن محتوای آموزشی و کمک‌آموزشی معتبر برای دانش‌آموزان، معلمان و اولیاست. دانشنامه، یکی از چند سرویس این شبکه است.
بخش‌های اصلی شبکه رشد
| بخش | چه چیزی دارد | برای چه کسی |
|---|---|---|
| دانشنامه | مقاله‌های موضوعی در علوم، تاریخ، جغرافیا، ادبیات و… | دانش‌آموز و معلم |
| مجلات رشد | مجلات تخصصی برای دانش‌آموزان هر مقطع و معلمان هر رشته | دانش‌آموز، معلم، اولیا |
| رسانه‌های کمک‌آموزشی | فیلم، پویانمایی و نرم‌افزار آموزشی | دانش‌آموز و معلم |
| بخش قرآنی | محتوای آموزش قرآن | دانش‌آموز |
| کتابخانه و منابع مدرسه | منابع برای کتابخانه‌های مدارس | مدیران و معلمان |
دانشنامه رشد چه فرقی با ویکی‌پدیا دارد؟
ویکی‌پدیا را هر کسی می‌تواند ویرایش کند و گستره‌اش بسیار وسیع است. دانشنامه رشد با هدف آموزشی و برای مخاطب مدرسه‌ای تولید شده و زبانش برای دانش‌آموز ساده‌تر است. در مقابل، ممکن است برخی مقاله‌هایش به‌روز نباشند یا برای موضوعات تخصصی، عمق کافی نداشته باشند. منطقی‌ترین کار این است که از هر دو، به‌علاوه کتاب درسی، کنار هم استفاده کنید.
چطور برای تحقیق مدرسه از آن استفاده کنیم؟
- موضوع را دقیق کنید. به‌جای «آب»، بنویسید «چرخه آب در طبیعت».
- در دانشنامه جست‌وجو کنید و مقاله مرتبط را کامل بخوانید، نه فقط پاراگراف اول.
- یادداشت بردارید با کلمات خودتان. کپی کردن متن، تحقیق نیست.
- یک منبع دوم پیدا کنید؛ کتاب درسی، مجله رشد یا یک کتاب از کتابخانه.
- ساختار بدهید: مقدمه، چند بخش اصلی، نتیجه.
- منابع را بنویسید. مثلاً: «دانشنامه رشد، مقاله چرخه آب، تاریخ مراجعه…».
برای معلمان
مجلات رشد معلم (مثل رشد آموزش ریاضی، رشد آموزش زبان و ادب فارسی، رشد معلم) منابع خوبی برای ایده‌های تدریس و آشنایی با تجربه همکاران‌اند. رسانه‌های کمک‌آموزشی هم برای غنی کردن کلاس، به‌خصوص در پایه‌های ابتدایی، کاربرد دارند.
نکته درباره آدرس
آدرس‌هایی مثل www.daneshnameh.roshd.ir و roshd.ir در جست‌وجوها زیاد دیده می‌شوند. ساختار سایت‌های دولتی گاهی تغییر می‌کند و برخی بخش‌ها به آدرس‌های تازه منتقل می‌شوند. اگر آدرسی باز نشد، از صفحه اصلی شبکه رشد شروع کنید و از منوی آن به دانشنامه بروید.
مهم‌ترین پرسش‌ها
شبکه رشد وابسته به کدام نهاد است؟
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش.
دانشنامه رشد چه خدماتی دارد؟
مقاله‌های موضوعی آموزشی برای دانش‌آموزان و معلمان.
رسانه‌های کمک‌آموزشی رشد شامل چیست؟
فیلم، پویانمایی و نرم‌افزارهای آموزشی.
می‌شود متن دانشنامه را کپی کرد و تحویل داد؟
خیر؛ با کلمات خودتان بنویسید و منبع را ذکر کنید.
مجلات رشد؛ گنجی کمتر شناخته‌شده
مجلات رشد برای هر مقطع نسخه جداگانه دارند: رشد کودک و نوآموز برای سال‌های اول دبستان، رشد دانش‌آموز، رشد نوجوان و رشد جوان برای مقاطع بالاتر، و مجلات تخصصی معلمان برای رشته‌های مختلف. برای تحقیق مدرسه، مقاله‌های این مجلات معمولاً به زبان ساده و با تصویر نوشته شده‌اند و منبع مناسبی هستند. اولیا هم می‌توانند از مجلات ویژه خانواده برای آشنایی با مسائل تربیتی استفاده کنند.
یک توصیه برای معلمان: تکلیف تحقیق را با معرفی یک منبع مشخص، مثلاً یک مقاله از دانشنامه رشد، شروع کنید و از دانش‌آموزان بخواهید یک منبع دوم خودشان پیدا کنند. این کار مهارت جست‌وجو و ارزیابی منبع را آموزش می‌دهد.
پیش از اقدام، آدرس و مدارک لازم را از منبع رسمی همان دستگاه بررسی کنید.
