جزوه ادبیات فارسی کنکور بخش اول

بخش اول: ساختمان واژه

مقدمه :همان طور که می دانید کلمات در فارسی به دو دسته تقسیم بندی می شوند ساده و غیرساده

۱_کلمات ساده: دارای یک جزء معنادار هستند که به تنهایی به کار می روند.مانند آب،تاب،نامه،معلم

۲_کلمات غیرساده:بیش از یک جزء دارند و خود به سه دسته تقسیم می شوند. وندی ،مرکب و وندی مرکب

کلمات وندی: از یک جزء معنادار و یک یا چند جزء بی معنا یا معنا ساز تشکیل شده  مانند گلدان،دبیرستان،خوبی،نیکی

کلمات مرکب:از دو یا چند جزء معنادار ساخته شده مانند گلبرگ ،گلخانه

کلمات وندی مرکب وندی مرکب:از دو یا چند جزء معنا دار و یک یا چند وند ساخته شده مانند دانش آموز، روشنفکران

نکات کنکوری:

(اعضای بدن انسان +ه)  در بیشتر موارد تجزیه می شوند مثال پایه،دسته 

((ستان))اگر بن مضارع ستادن باشد جزء معنادار واگر معنی مکانی بدهد وند است . مثال دادستان /مکانی    دبیرستان/وندی

(( دان)) اگر بن مضارع دانستن باشد جزء معنادار اگر هم معنی مکانی بدهد وند است. مثال حقوق دان/مرکب  نمکدان/وندی

توجه داشته باشید که ساختمان واژه برای یک کلمه تعیین می شود نه یک گروه‌  مثلا سرم از دو واژه (سر) و(م) تشکیل شده و نمی توانیم بگوییم که مرکب است بلکه خود کلمه سر ساده است و جدا ازضمیر می باشد.

برای مشخص کردن ساختمان واژه اینکه چقدر قدمت یا پیشینه تاریخی دارد اهمیت ندارد مثلا کلمات ساربان و یا زنخدان هردو ساده به حساب می آیند.

پسوند تصغیر یا کوچکی:یکی از پسوند های معروفی که به اسم می چسبد و واژه ی غیرساده می سازد پسوند (( ک)) است که مفهوم کوچکی و خردی را می رساند مثلا:

پایک (پای+ک) =پای کوچک

زاغک(زاغ+ک)=زاغ کوچک

اتاقک(اتاق+ک)=اتاقک

داستانک(داستان+ک)= داستانک

مرغک(مرغ +ک)=مرغک

کمانک (کمان +ک)=کمانک

پیامک (پیام+ک)=پیامک

*نکته* در بعضی از کلمه ها پسوند(ک) وجود دارد اما مفهوم کوچکی یا خردی نمی دهد نباید ان هارا با پسوند تصغیر اشتباه گرفت.

به طور مثال :مردک که در اینجا پسوند ک نشانه توهین است.

طفلک در اینجا پسوند ک نشانه ترحم و دلسوزی می باشد.

پایان بخش اول