جزوه ادبیات فارسی کنکور بخش چهارم و آخر

نقش کلمات

*مفعول: مفعول به معنای چیزی یا کسی است که کاری بر روی آن انجام می شود.بعضی فعل ها نیز احتیاج به مفعول دارند و بعضی ها هم نه، گاهی مفعول با نشانه(را) می آید و گاهی هم بدون آن .اما ساده ترین راه برای پیدا کردن مفعول پرسیدن (چه کسی را؟) و(چه چیزی را؟) از فعل جمله است.

مثال :چون بدوم سبزه در آغوش من   بوسه زند برسر وبردوش من

چه چیزی را زند؟  بوسه را.   پس مفعول است.

**نکته کنکوری**مفعول فعل(گفت) هرچیزی است که گفته می شود ومعمولا جمله یا جملات بعد از آن است.

اگر جمله دارای مسند باشد برای پیدا کردن مفعول مسند را هم باید در فرمول بیاوریم و داریم:چه چیزی را/چه کسی را +مسند+فعل=مفعول  که به توضیح مسند در ادامه خواهیم پرداخت.

*متمم* کلمه ای که بعد از حرف اضافه می آید متمم است. به طور مثال :از،به ،در،با،برای،بی،اندر،که،مگر،چو  و…..

مثال   دربن این پرده نیلوفری         کیست کند با چو منی همسری

متمم:بن این پرده نیلوفری،منی

**نکته کنکوری**دقت کنید چو زمانی حرف اضافه است که معنی مثل و مانند بدهد.

در گذشته نیز گاهی دو حرف اضافه برای یک متمم می امد پس به این نکته هم توجه کنید .      مثال      به رستم بر آنگه ببارید تیر   حرف اضافه:به/بر

در کل سه نوع متمم داریم :۱_فعلی۲_اسمی۳_قیدی

۱_فعلی:بعضی فعل ها حرف اضافه اختصاصی دارند به متممی که با ان حرف اضافه بیاید متمم فعلی می گویند.

۲_اسمی: بعضی اسم ها حرف اضافه اختصاصی دارند به متممی که با ان حرف اضافه بیاید متمم اسمی می گویند.

۳_متمم قیدی:به متممی که نه فعلی باشد و نه اسمی متمم قیدی می گویند.

*مسند* مسند حالت یا اسمی است که به نهاد وگاهی به مفعول نسبت داده می شود. راه بدست اوردن مسند :چه/که/چگونه +فعل اسنادی =مسند،البته به این نکته توجه داشته باشید که مسند فقط با فعل اسنادی می اید و اگر فعل اسنادی نبود مسند نداریم! مهم ترین فعل های اسنادی :است ،بود،شد،گشت،گردید،نامیدن،پنداشتن و…

مثال   یکی قطره باران ز ابری چکید     خجل شد چو پهنای دریا بدید

فعل اسنادی :شد /چگونه شد؟=خجل   پس مسند خجل است.

**نکته کنکوری** است و هست اگر به معنی وجود داشتن باشند اسنادی نیستند و مسند ندارند.

در بخش بعد به بررسی نهاد، منادا ،مضاف الیه و صفت می پردازیم.

*نهاد* کلمه ای که در ابتدای جمله می آید و انجام کار یا داشتن حالتی به آن نسبت داده می شود به آن نهاد می گویند و کلمه یا گروهی است که درباره آن خبری داده می شود.

**نکته کنکوری**در یک جمله تمام اجزاء نهاد به جز نهاد و وابسته های آن (گزاره) می نامند.  مثال  اگر یک لحظه امشب دیر بجنبد  سپیده دم جهان در خون نشیند.

نهاد جمله اول : او(که حذف شده) اگر امشب یک لحظه دیر بجنبد.

نهاد جمله دوم :جهان (جهان ،سپیده دم،درخون نشیند)

*منادا* اسم یا چیزی در حکم اسم که مورد خطاب گرفته و به طور معمول همراه حرف ندا می آید. نشانه ندا: ای ،یا ،هلا و… گاهی هم حرف ندا وجود ندارد که از معنی جمله باید منادا را تشخیص دهیم مثال : گلی بیا. گاهی هم درجمله ای وجود دارد اما الزاما منادا نداریم.

مثال  ریش بر می کند و می گفت ای دریغ   کآفتاب نعمتم شد زیر میغ

مثلا در مثال بالا ای دریغ شبه جمله است و منادا نیست.

*مضاف الیه* اسم یا چیزهایی در حکم اسم گاهی با کسره اضافه به کلمه بعد از خود متصل می شوند . در این صورت کلمه دوم یا مضاف الیه است و یا صفت.

مثال  خداوند نام وخداوند جای     خداوند روزی ده رهنمای    مضاف الیه /نام و جای    صفت/روزی ده و رهنمای

به طور کلی می توان گفت هرگاه دو کلمه با کسره اضافه به دنبال هم بیایند یا ترکیب وصفی ساخته می شود یا ترکیب اضافی اما استثنا هم وجود دارد که در بخش های قبل  به آن پرداختیم.

حتما برای این دونقش اول باید گروه ها یا جمله را مرتب کنیم.

اگر به اضافی یا وصفی بودن یک ترکیب شک داشتیم با اضافه کردن ((تر)) به پایان ترکیب با توجه به اینکه ایا ترکیب معنی می دهد یا خیر متوجه این موضوع می شویم . به طور مثال  بارانِ بهاری +تر=باران بهاری تر. معنی نمیدهد و اضافی است.

نقش های تبعی

گاهی واژه یاگروه از نظر نقش دستور،تابع کلمه یا گروه پیش از خود است که به این نقش ها((تبعی))می گویند که شامل سه دسته هستند معطوف و بدل و تکرار.

معطوف:کلمه یا گروهی که بعد از ((و)) عطف می آید.

مثال : سارا و بیتا آمدند.     پس بیتا معطوف است.

**نکته کنکوری** ((و))عطف بین کلمات و گروه های هم نقش می آید و نباید آن را با (و)ربط یا (و) میانوند اشتباه کرد.   مثلا    مریم رفت و معلم آمد. (و)بین جملات امده (و) ربط است. گاهی هم به جای (و)عطف ویرگول می آید. گاهی اوقات هم (یا) عطف داریم که همان نقش (و)عطف را ایفا می کند. مثال : کتاب یا دفتر برایم  بیاور. که دفتر معطوف است.

*بدل* کلمه یا گروهی که کلمه یا گروه قبل از خود  را توضیح می دهد. البته نکاتی را باید در نظر بگیرید ۱_بدل قابل حذف است ۲_بدل نباید نقش دیگری داشته باشد ۳_بدل نباید جمله باشد حالا در ادامه مثال  خواهیم زد

مثال         علی برادر امین را دیدم .      که در این جمله برادر امین بدل است.

*نکته کنکوری*جمله ای که در توضیح کلمه یا گروه قبل از خود می آید جمله معترضه نام دارد. مثال      نسیم را که خواهر نرگس است دیدم‌ . که در این جمله (خواهر نرگس است) جمله معترضه است.

**نکته کنکوری **کلماتی مثل (ابن و بنت) در ترکیباتی مثل حسین بن علی و…‌ بدل هستند.

*تکرار* کلمه ای هم در نقش و هم در لفظ تکرار شده باشد . چند نکته را در رابطه با تکرار باید در نظر بگیرید ۱_تکرار نشانه تایید است ۲_فرق نقش تبعی تکرار با ارایه ادبی تکرار این است که در ارایه تکرار نیاز به تکرار نقش نیست وهمین که دوکلمه در لفظ و معمی تکراری باشند کافی است.

مثال   افراسیاب ناجوان مرد بود،ناجوان مرد.     که ناجوان مرد دوم تکرار است.

معلم آمد،معلم.    معلم دوم تکرار است.

جزوه ادبیات فارسی کنکور بخش سوم ( آموزش جامع رایگان)