گوشی را زمین گذاشته‌اید، اما حس می‌کنید همین حالا کسی در جایی خوش می‌گذراند و شما جا مانده‌اید. این احساس اسم دارد: فومو (FOMO)، مخفف Fear of Missing Out. پژوهشگرانی که می‌خواهند آن را اندازه بگیرند، از پرسشنامه فومو استفاده می‌کنند.
فومو دقیقاً چیست؟
فومو ادراکی فراگیر است که دیگران تجربه‌های خوشایندی دارند که فرد در آن‌ها حضور ندارد، همراه با میل به اینکه دائم از کارهای دیگران باخبر بماند. شبکه‌های اجتماعی این احساس را تشدید می‌کنند، چون مدام تصویر لحظه‌های خوب دیگران را نشان می‌دهند.
پرسشنامه استاندارد
پرسشنامه رایج در پژوهش‌ها، مقیاس پرزیبیلسکی و همکاران (۲۰۱۳) است که ده گویه دارد و در پژوهش‌های داخلی هم ترجمه و استفاده شده است. پاسخ‌ها روی طیف لیکرت پنج‌درجه‌ای (از «اصلاً درباره من صدق نمی‌کند» تا «کاملاً درباره من صدق می‌کند») داده می‌شود.
نمونه مضمون گویه‌ها:
- نگرانم که دیگران تجربه‌های ارزشمندتری از من داشته باشند.
- وقتی می‌بینم دوستانم بدون من خوش می‌گذرانند، ناراحت می‌شوم.
- وقتی از برنامه دوستانم بی‌خبر می‌مانم، مضطرب می‌شوم.
مطلب مرتبط دیگر: پرسشنامه فومو یا ترس از دست دادن (FOMO) حتما انجام بده!.
نمره‌گذاری
به هر پاسخ از ۱ تا ۵ نمره داده می‌شود. نمره کل، مجموع یا میانگین گویه‌هاست. با ده گویه، دامنه مجموع از ۱۰ تا ۵۰ است. نمره بالاتر یعنی فومو بیشتر. این مقیاس نقطه برش بالینی رسمی ندارد؛ در پژوهش معمولاً به‌صورت پیوسته تحلیل می‌شود یا گروه‌ها بر اساس میانه یا انحراف معیار تقسیم می‌شوند.
کاربرد در پژوهش
پژوهش‌ها فومو را با اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی، کیفیت خواب، اضطراب و حتی استرس والدگری مرتبط دانسته‌اند. یکی از موضوعات رایج پایان‌نامه‌ها، پیش‌بینی فومو نوجوانان بر اساس استرس والدگری و سبک‌های فرزندپروری است.
چند راهکار عملی برای کاهش فومو
محدود کردن زمان شبکه‌های اجتماعی، خاموش کردن اعلان‌ها در ساعت‌های مشخص، توجه آگاهانه به تجربه‌های خود به‌جای مقایسه، و یادآوری اینکه پست‌ها گزیده‌ای از بهترین لحظه‌هاست، نه کل زندگی.
پاسخ به ابهامات رایج
پرسشنامه ترس از جا ماندن چند سوال دارد؟
نسخه رایج ده گویه.
ترس از جا ماندن FOMO اختلال روانی است؟
خیر؛ یک سازه روان‌شناختی است، نه تشخیص بالینی.
سندروم فومو در نوجوانان شایع‌تر است؟
پژوهش‌ها شیوع بیشتری در نوجوانان و جوانان گزارش کرده‌اند.
روایی و پایایی نسخه فارسی گزارش شده؟
بله، در پژوهش‌های داخلی گزارش شده است؛ پیش از استفاده، منبع ترجمه را ذکر کنید.
پرسشنامه‌های مرتبط: پرسشنامه مهارت‌های ارتباطی
پرسشنامه‌ی فومو؛ مفهوم و کاربرد
فومو ترس از دست دادن فرصت‌ها یا تجربه‌ها است و پرسشنامه‌ی آن برای سنجش میزان این احساس در افراد طراحی شده است. این پرسشنامه در پژوهش‌های روان‌شناسی و در مشاوره‌ی فردی کاربرد دارد.
نمره‌گذاری
معمولاً هر سؤال با یک مقیاس ساده امتیاز می‌گیرد و مجموع امتیازها نشان‌دهنده‌ی سطح فومو است. تفسیر نمره باید با احتیاط انجام شود و نتیجه را حکم قطعی درباره‌ی فرد ندانیم.
اگر این پرسشنامه را برای خودتان می‌گیرید، پاسخ‌ها را صادقانه بدهید. برای نتیجه‌ی دقیق‌تر، مشاوره‌ی یک روان‌شناس می‌تواند کمک کند.
فومو در زندگی روزمره
احساس فومو اغلب در شبکه‌های اجتماعی پررنگ می‌شود؛ وقتی دیگران تجربه‌های خود را نشان می‌دهند، ممکن است احساس عقب ماندن ایجاد شود. آگاهی از این موضوع، اولین قدم برای کنترل آن است.
اگر نمره‌ی بالایی گرفتید، یک هفته مصرف شبکه‌های اجتماعی را کم کنید و تغییر احساس را بسنجید.
نکته‌ی آخر: منابع رسمی هر آزمون را با این صفحه مقایسه کنید؛ هر تغییری که در اطلاعیه‌ی رسمی آمد، ملاک است.
