نمونه سوال ژنتیک پایه با پاسخ تشریحی؛ قوانین مندل و شجره‌نامه

بیشتر دانشجوها در ژنتیک یک مشکل مشترک دارند: مفهوم را می‌فهمند، اما سر جلسه وقتی مسئله دوصفتی جلویشان قرار می‌گیرد، گم می‌شوند. این مجموعه نمونه سوال ژنتیک پایه با پاسخ تشریحی برای حل همین مشکل جمع شده؛ هر مسئله قدم‌به‌قدم باز شده تا روش را یاد بگیرید، نه فقط جواب را.

از کجا شروع کنیم؟

قبل از سراغ تست رفتن، این سه ابزار را مسلط باشید: مربع پانت، قانون ضرب احتمال‌ها و خواندن شجره‌نامه. تقریباً هر سوالی که در امتحان پیام نور یا آزمون‌های علوم پایه پزشکی می‌آید، با ترکیب همین سه حل می‌شود.

مسئله ۱ — تک‌صفتی

دو گیاه Aa با هم آمیزش داده شده‌اند. چه کسری از زاده‌ها صفت مغلوب را نشان می‌دهند؟

حل: گامت‌های هر والد A و a هستند. ترکیب آن‌ها AA، Aa، aA و aa می‌دهد. فقط aa صفت مغلوب دارد؛ پس جواب ۱/۴ است. نسبت فنوتیپی ۳ به ۱ و نسبت ژنوتیپی ۱:۲:۱ است.

مسئله ۲ — دوصفتی بدون مربع ۱۶ خانه

در آمیزش AaBb × AaBb، احتمال تولد فرد aaBb چقدر است؟

حل: لازم نیست مربع ۱۶ خانه بکشید. ژن‌ها مستقل‌اند، پس احتمال‌ها را جدا حساب و ضرب کنید: احتمال aa برابر ۱/۴ و احتمال Bb برابر ۱/۲ است. حاصل‌ضرب: ۱/۸.

این ترفند در امتحان زمان زیادی ذخیره می‌کند.

مسئله ۳ — وابسته به X

زن ناقل کوررنگی با مرد سالم ازدواج می‌کند. احتمال کوررنگ بودن پسر اول چقدر است؟

حل: پسر X را فقط از مادر می‌گیرد. مادر X^AX^a است، پس احتمال اینکه X^a به پسر برسد ۱/۲ است. هیچ دختری کوررنگ نمی‌شود، چون از پدر X سالم می‌گیرد.

مطلب مرتبط دیگر: نمونه سوال آزمایشگاه ژنتیک پایه با جواب (PDF).

شجره‌نامه: سه سوال کلیدی

1. دو والد سالم، فرزند بیمار دارند؟ صفت مغلوب است.
2. بیشتر مبتلایان مرد هستند و صفت از پدر به پسر منتقل نمی‌شود؟ احتمالاً وابسته به X مغلوب است.
3. صفت در همه نسل‌ها دیده می‌شود و هر بیمار دست‌کم یک والد بیمار دارد؟ احتمالاً غالب است.

ژنتیک پایه یا ژنتیک پزشکی؟

ژنتیک پایه، منطق وراثت را می‌سازد. منابعی مثل اصول ژنتیک پزشکی امری روی این پایه، بیماری‌ها و مشاوره ژنتیک را اضافه می‌کنند. اگر داوطلب علوم پایه پزشکی هستید، اول این مسائل را مسلط شوید و بعد سراغ امری بروید.

درباره فایل

مجموعه کامل، شامل نمونه سوالات ژنتیک پیام نور با جواب تستی و تشریحی، رایگان است و از همین صفحه در دسترس شماست. مطالب مرتبط: آزمون زیست‌شناسی ۳ · آمار و احتمالات

پیش از آزمون، یک بار کل این صفحه را بخوانید و سپس با نمونه سوال‌ها تمرین کنید؛ ترتیب مطالعه مهم است.

قوانین مندل؛ نقطه‌ی شروع ژنتیک

قوانین مندل پایه‌ی بسیاری از سؤال‌های ژنتیک پایه هستند. قانون جداشدن و قانون ترکیب مستقل، الگوی وراثت صفات را توضیح می‌دهند. اگر این دو قانون را با مثال نخود فرنگی یاد بگیرید، فهمیدن بقیه‌ی مطالب آسان‌تر است.

رسم شجره‌نامه

برای سؤال‌های شجره‌نامه، ابتدا نماد افراد را مشخص کنید: مربع برای مرد و دایره برای زن، و نمادهای رنگی برای فرد مبتلا. سپس نسل‌ها را به ترتیب بکشید و الگوی وراثت را تشخیص دهید.

تمرین با نسبت‌ها

در تلاقی‌های آزمایشی، نسبت‌های ژنوتیپی و فنوتیپی را جدا بنویسید. اشتباه رایج، خلط این دو نسبت است. هر پاسخ را با یک جدول پانت‌نت کنترل کنید.

در پاسخ تشریحی، اصطلاح‌های هموزیگوت و هتروزیگوت را در جای درست به کار ببرید؛ این دقت در نمره‌دهی اهمیت دارد.